Οι περιπέτειες των λέξεων των Μαθηματικών στην Ελληνική Γλώσσα

Περίληψη Βιβλίου

Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.

 

Οι περιπέτειες των αριθμών στην Ελληνική Γλώσσα είναι ένα μοναδικό στο είδος του βιβλίο. Αναλύονται οι λέξεις που χρησιμοποιούνται στα σχολικά Μαθηματικά από τρεις οπτικές: Ετυμολογικά, ως προς τη σημασία τους στην κοινή γλώσσα από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα και ως προς το γιατί ή πόσο επιτυχής είναι η καθιέρωσή τους για αν εκφράσουν τις αντίστοιχες μαθηματικές έννοιες.

Αυτό το ταξίδι στην ιστορία των λέξεων δίνει συχνά αφορμές για την ανάδειξη απροσδόκητων επισημάνσεων, όπως για παράδειγμα η χρήση της λέξης «πράξη» ως σεξουαλικό υπονοούμενο ήδη από την αρχαιότητα ή η παρά λίγο υιοθέτηση για το ημίτονο της λέξης τραχηλαία, δηλαδή λαιμόκοψη!

Ο συγγραφέας αναζήτησε πηγές, πρωτότυπες ή δευτερογενείς, ώστε το περιεχόμενο να είναι επιστημονικά έγκυρο, αλλά το απέδωσε με ύφος απλό, γλώσσα ρέουσα και με εκλαΐκευση κάποιων μαθηματικών όρων. Το αποτέλεσμα είναι να μπορεί να διαβαστεί από οποιονδήποτε, είτε έχει είτε δεν έχει ιδιαίτερες μαθηματικές γνώσεις.

Ομιλία του Θοδωρή Βουρεκά στην παρουσίαση του βιβλίου

Όταν ο Στέλιος μου χάρισε το βιβλίο του αυτό, με θέμα τις «περιπέτειες των λέξεων των μαθηματικών στην ελληνική γλώσσα», ομολογώ πως ένοιωσα ένα «κούμπωμα», μια αρνητική προδιάθεση. Στο μυαλό μου η ετυμολόγηση των λέξεων, η ετυμολογία, παρά τις ενδιαφέρουσες όψεις της και τις απροσδόκητες αρκετές φορές ανακαλύψεις της, μου είχε αφήσει από τα σχολικά μου χρόνια την εντύπωση μιας πολύ σχολαστικής διαδικασίας που ταυτόχρονα την πλαισίωνε πολύ υποκειμενισμός και έλλειψη αξιοπιστίας.
Πολύ σύντομα όμως, διαβάζοντας το βιβλίο, με όχημα τις 300 περίπου λέξεις που συνδέονται με τις μαθηματικές έννοιες, ανακάλυψα πως βρέθηκα να κάνω ένα γοητευτικό ταξίδι που στο τέλος του μου άφησε πράγματα. Κι αυτό δεν είναι μικρό, αν σκεφτούμε ότι ισχύει για μένα, έναν 66χρονο άνθρωπο, κατά τεκμήριο έμπειρο, με τα μισά του χρόνια, δηλαδή 33 ολόκληρα χρόνια αφιερωμένα ακριβώς στη διδασκαλία των μαθηματικών και την αγάπη του γι αυτήν.
Το επίτευγμα αυτό, επίτρεψέ μου Στέλιο να το πω έτσι, παρά τη σεμνότητά σου, οφείλεται σε πολλούς παράγοντες και στο συνδυασμό τους.
Πρώτο, είναι «Η επιστημονική τιμιότητα», όπως λέει ο ίδιος. Ανατρέχει στις άμεσες πηγές, κάτι πολύ επίπονο, αλλά και εξαιρετικά έγκυρο, από το να αρκεστεί σε έμμεσες έτοιμες πηγές πληροφόρησης.

Δεύτερο, είναι το γεγονός ότι δεν περιορίζεται στην ειδική σημασία της λέξης στα μαθηματικά, αλλά και στην εξωμαθηματική της χρήση, που προσφέρει σφαιρικότητα, εμβάθυνση και κέντρισμα του ενδιαφέροντος. Επιμένει ακόμη στις περιπέτειες της κάθε λέξης από την αρχική της σημασία στις νέες νοηματοδοτήσεις της μέσα στον χρόνο. Κάτι σημαντικό για τις ελληνικές λέξεις των μαθηματικών είναι η χρήση δανείων και αντιδανείων από τα λατινικά, τα αραβικά και συνήθως από τα γαλλικά και αγγλικά.
Στο σημείο αυτό φαίνεται ανάγλυφα πόσο πολυεστιακή είναι η υπόθεση της παγκόσμιας κοινωνικής και πολιτιστικής εξέλιξης. Μας προσφέρει δηλαδή από την ειδική αυτή σκοπιά και την αναίρεση ζωτικών εθνικών και εθνικιστικών μύθων για τη σημασία και το ρόλο του αρχαιοελληνικού πολιτισμού, όπως θα φανεί καλύτερα με όσα θα προσθέσω παρακάτω.
Τρίτο, είναι οι εξιστορήσεις, αλλά και οι υποσημειώσεις του βιβλίου, που είναι όχι μόνο ένα δεύτερο βιβλίο, αλλά ένας αποκαλυπτικός θησαυρός. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ανασκευή ενός εξιδανικευμένου σχήματος, που είχα κι εγώ στο μυαλό μου: ότι ο αρχαιοελληνικός πολιτισμός έχει ιδιαίτερη αξία και σπουδαιότητα επειδή προσφέρει μεταξύ άλλων την οπτική γωνία της ορθολογικής και επιστημονικής ερμηνείας του κόσμου σε αντίθεση με την μυστικιστική, ανορθολογική και μαγική ερμηνεία που επικρατούσε μέχρι τότε αλλά και αργότερα μετά το κλείσιμο του κύκλου του τουλάχιστον μέχρι την Αναγέννηση. Φαίνεται πως αυτό είναι ιστορικά πολύ μονομερές και απόλυτο. Το βιβλίο και οι υποσημειώσεις του μας προσφέρουν και την άλλη όψη των πραγμάτων. Μαθαίνουμε πως η αριθμητική των αρχαίων συνδεόταν με τη φιλοσοφία, αλλά και με τη θεολογία και τον αποκρυφισμό!
Έτσι, π.χ. η αριθμοσοφία-αριθμολογία, μαζί και η εφαρμογή των λεξάριθμων, είναι αρχαιοελληνικές ανορθολογικές δοξασίες, ακόμη και εκείνων που υπηρετούσαν την τέχνη των μαθηματικών. Ενδεικτική από την άποψη αυτή είναι και η αχλύς του μυστικισμού των πυθαγορείων σε πιο εκλεπτυσμένη βέβαια μορφή. Επίσης η αστρονομία και η αστρολογία συνυπάρχουν όχι μόνο σαν γενική αντίληψη, αλλά και στην αντίληψη του ίδιου του πατέρα της επιστημονικής αστρονομίας, του Κλαύδιου Πτολεμαίου, που ασχολείται στα σοβαρά και με αστρολογικές προβλέψεις. Το φαινόμενο αυτό δεν οριοθετείται μόνο στους αρχαιοελληνικούς χρόνους παλαιότερους και ύστερους. Όπως θα δούμε στο βιβλίο, ακόμη και ο Κέπλερ, παρόλο που οι δικές του ανακαλύψεις για τις κινήσεις των πλανητών αναιρούν τον πυρήνα της αστρολογίας, που ως γνωστό στηρίζεται στο γεωκεντρικό σύστημα, ο ίδιος ασχολείται με τις αστρολογικές προβλέψεις, έστω κι αν το κάνει για βιοπορισμό.
Θα αποφύγω να μιλήσω για άλλα πολλά και ενδιαφέροντα, όπως π.χ. για τις περίφημες παρετυμολογήσεις και τα ιδιαίτερα πάθη του Αλ Χουαρίσμι, που μας χάρισε τις λέξεις άλγεβρα και αλγόριθμος, κάτι που είναι γενικά πολύ γνωστό. Κάτι όμως που δεν είναι πολύ γνωστό είναι οι παρετυμολογίσεις των αραβικών τριγωνομετρικών λέξεων ή «η περιπέτεια του ημιτόνου», όπως λέει ο Στέλιος στο βιβλίο του.
Τέταρτο και τελευταίο, είναι η κατάκτηση ενός ιδιαίτερα γλαφυρού ύφους που δομείται από παράλληλες αναφορές στην ποίηση, αρχαιοελληνική και νεοελληνική, στο ελληνικό τραγούδι λαϊκό και έντεχνο, στις νύξεις και σε άλλες τέχνες, όπως η ζωγραφική του Καντίνσκι, καθώς και από το προσωπικό χιούμορ του Στέλιου. Και όπως ξέρουμε το καλό χιούμορ είναι μια λεπτή διανοητική κατασκευή.
Θα κλείσω με μια πολύ συνοπτική αναφορά στο σημαντικό ζήτημα της γνώσης και ειδικότερα της γνώσης, όπως αυτή συγκροτείται και παρέχεται στην εκπαίδευση, με αφορμή ακριβώς το βιβλίο του Στέλιου.
Το βιβλίο του Στέλιου είναι μια ζωντανή και παραστατική απόδειξη για το πώς συνδέονται και συνενώνονται δυο απολύτως διαχωρισμένα στη ζωή και στο σχολείο γνωστικά πεδία, όπως είναι αυτό της γλώσσας, ευρύτερα της γλωσσολογίας από τη μία και των μαθηματικών από την άλλη. Αυτό συμβαίνει, γιατί παρότι ο κόσμος της γνώσης είναι ένας και ενιαίος, τον προσλαμβάνουμε, κυρίως μέσω της εκπαίδευσης, ως ένα σύνολο κατακερματισμένων και διαχωρισμένων γνωστικών αντικειμένων. Ξέρουμε πως η διάσπαση και ο κατακερματισμός των γνώσεων, η απομόνωση, που σημαίνει απουσία κάθε συνεργατικότητας, καθώς και ο ατομισμός, δηλαδή η έλλειψη ομαδικού-συλλογικού πνεύματος, είναι αυτά που χαρακτηρίζουν την επίσημη εκπαίδευση. Προφανώς ο στοχασμός των ολοτήτων, των ολοκληρωμένων συνόλων της φύσης, της κοινωνίας και της διανοητικής λειτουργίας, είναι έξω από την οπτική και τις προθέσεις του επίσημου εκπαιδευτικού συστήματος.
Φυσικά, όλα αυτά επιβάλλονται από τους υλικούς, οικονομικούς και κοινωνικούς όρους εντός των οποίων λειτουργεί η εκπαίδευση. Δεν είναι αυτόνομα εκπαιδευτικά ζητήματα. Δεν αρκεί επομένως μια διδακτική και παιδαγωγική παρέμβαση ενοποίησης των γνώσεων, όπως είναι η διεπιστημονική τους σύνδεση κι η διαθεματικότητα, ως εξαρχής ολιστική προσέγγιση της γνώσης. Η διαθεματικότητα βέβαια δεν έχει σχέση με την καρικατούρα που εφαρμόστηκε τα τελευταία χρόνια στην υποχρεωτική εκπαίδευση, πέρα και έξω από τις όποιες βάσιμες διδακτικές κριτικές δέχεται. Αυτό όμως δε μηδενίζει την αξία των διδακτικών αυτών παρεμβάσεων. Απλώς αυτές οριοθετούνται από το οικονομικό-κοινωνικό πλαίσιο. Όλα καθορίζονται σε τελική ανάλυση βέβαια –επιτρέψτε μου εδώ τη χρήση μιας στερεότυπης αλλά ακριβούς έκφρασης– από τον καπιταλιστικό κοινωνικό καταμερισμό εργασίας, που γεννά άλλωστε και το χάσμα μεταξύ χειρωνακτικής και πνευματικής εργασίας. Παρά το ζωντανό παράδειγμα του βιβλίου του Στέλιου για την ανάγκη και τη δυνατότητα ενοποίησης των γνώσεων, ο κατακερματισμός θα κυριαρχεί, γιατί ισχύει πάντα η γνωστή ρήση, πως αλλάζουμε το σχολείο, αλλάζοντας την κοινωνία!
Αθήνα, 18/2/2017
Θοδωρής Βουρεκάς

 

Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.

Πληροφορίες Βιβλίου

  • Ημερομηνία Μάιος 20, 2017
  • Tags Βιβλία
Back to Top